ลงพื้นที่ชุมชนบ้านหนองเต่า ตำบลแม่วิน อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่ 2567

แผนที่เดินดิน เป็นเครื่องมือสำรวจลักษณะชุมชนทางกายภาพ การสำรวจข้อมูลโดยหลักแล้วต้องเดินเท้าสำรวจด้วยตนเอง เนื่องจากเครื่องมือชิ้นนี้แม้จะสามารถนำแผนที่ตั้งโต๊ะมาเทียบเคียงได้ แต่ข้อมูลที่ปรากฏอาจเป็นข้อมูลที่ไม่ตรงกับสภาพชุมชนในปัจจุบัน เนื่องจากสภาพชุมชนมีการเปลี่ยนแปลงแตกต่างจากข้อมูลในแผนที่ตามกาลเวลา ทั้งนี้การเดินเท้าสำรวจชุมชนยังทำให้แผนที่เดินดินสามารถระบุข้อมูลปฏิสัมพันธ์และหน้าที่ทางสังคมของผู้คนในชุมชนได้อีกด้วย ข้อมูลจากแผนที่เดินดินจะทำให้ผู้สำรวจมองเห็นภาพรวมข้อมูลชุมชน ทั้งด้านกายภาพและด้านสังคมในแง่ความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มคนและความเป็นอยู่ของผู้คน

ผังเครือญาติ เป็นเครื่องมือสำรวจความสัมพันธ์ชีวิตครอบครัวซึ่งเป็นรากฐานความสัมพันธ์ของชุมชน ข้อมูลผังเครือญาติจะช่วยให้ผู้สำรวจเห็นโครงสร้างของประชากรในชุมชนและเห็นความสายสัมพันธ์ที่เชื่อมโยงกันภายในชุมชน นอกจากนี้ยังช่วยระบุถึงพฤติกรรมทางสุขภาพและโรคทางพันธุกรรมอีกด้วย เครื่องมือชิ้นนี้จะช่วยให้ผู้สำรวจมีความสัมพันธ์และความสนิทสนมกับชาวบ้านได้รวดเร็วยิ่งขึ้น

หมายเหตุ: ตัวอย่างข้อมูลผังเครือญาติที่เก็บรวบรวมจากชุมชนอื่น

โครงสร้างองค์กรชุมชน เป็นเครื่องมือที่จะแสดงให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลในด้านการก่อตั้งกลุ่มเพื่อใช้ในการปฏิบัติงาน รูปแบบความสัมพันธ์ซึ่งประกอบสร้างองค์กรชุมชนขึ้นจะประกอบด้วยลักษณะความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจ ความสัมพันธ์สังคม และความสัมพันธทางการเมืองในชุมชน ข้อมูลที่ได้จะแสดงถึงโครงสร้าง ความสัมพันธ์ บทบาท หน้าที่ และอำนาจที่ปรากฏอยู่ของชุมชน ในส่วนนี้จะทำให้ผู้สำรวจทราบถึงศักยภาพชุมชน หรือทุนทางสังคมที่จะสามารถขับเคลื่อนความต้องการของชุมชนได้และที่สำคัญผู้สำรวจจะสามารถจัดวางบทบาทและความสัมพันธ์ของตนเองต่อชุมชนได้อย่างเหมาะสม  

ระบบสุขภาพชุมชน สุขภาพจะเป็นตัวเชื่อมโยงคุณภาพชีวิตทั้งจากภายใน (ร่างกายและจิตใจ) และจากภายนอก(สังคมและสิ่งแวดล้อม) ทั้งยังเป็นสิ่งที่ได้รับผลกระทบจากสังคมและสิ่งแวลด้อมอีกด้วย เรียกได้ว่าเป็นตัวรับและตัวส่งของการตอบสนองระหว่างบุคคลและสภาพแวดล้อมก็ว่าได้ มากไปกว่านั้นระบบสุขภาพของชุมชนจะสะท้อนให้เห็นถึงระบบวิธีคิด โลกทัศน์หรือจักรวาลวิทยาในเรื่องของความเชื่อและองค์ความรู้ทางการแพทย์ซึ่งเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นของชุมชน ต้นทุนในส่วนนี้เองสามารถที่จะนำไปประยุกต์ใช้กับงานด้านสาธารณะสุขที่สอดคล้องวิถีปฏิบัติของชุมชนได้

ปฏิทินชุมชน เป็นเครื่องมือที่ทำให้เข้าใจแบบแผนและปรากฏการณ์ในชุมชนที่เกิดขึ้นตามช่วงเวลาในรอบปี รอบเดือน หรือช่วงสั้นๆเวลาหนึ่งของชุมชนได้ เครื่องมือนี้จะช่วยให้ผู้สำรวจเข้าใจกิจกรรมที่เกิดขึ้นในชีวิตประจำวันของชุมชนได้ และสามารถเป็นเครื่องมือที่เป็นฐานต่อการอำนวยการทำงานเชิงรุกได้ เช่นการประเมินสถานการณ์ในการเข้าไปมีส่วนร่วมกับชุมชนในช่วงเวลาที่ผู้คนในชุมชนว่างจากการทำกิจกรรมชุมชนต่างๆ

ประวัติชุมชน เป็นการเก็บรวบรวมลำดับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในชุมชน ผ่านคำบอกเล่า เรื่องเล่า ตำนาน สถานที่บันทึก หรือขนบปฏิบัติต่างๆของชุมชน ซึ่งมักจะประกอบไปด้วยข้อเท็จจริง ความทรง และจำจินตนาการ โดยข้อมูลส่วนนี้อาจจะได้มาจากผู้รู้ของชุมชนซึ่งเป็นข้อมูลที่มีความสำคัญ เมื่อร้อยเรียงข้อมูลเชื่อมต่อกันแล้วจะทำให้มีความเข้าใจต่อตัวชุมชนมากขึ้น ลดอคติหรือทัศนคติการมองภาพลักษณ์แบบเหมารวมน้อยลง และยังช่วยให้เลือกวิธีการทำงานหรือเข้าไปมีส่วนร่วมกับชุมชนได้อย่างเหมาะสมผ่านการทำความเข้าข้อมูลประวัติศาสตร์ชุมชน

ประวัติชีวิต เป็นการรวบรวมข้อมูลที่เป็นการเล่ากล่าวประสบการณ์และแง่มุมชีวิตที่ได้สัมผัสมาจากการใช้ชีวิตตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันของบุคคลสำคัญในชุมชน ผู้สำรวจเน้นซึมซับเรื่องราวมากกว่าข้อเท็จจริง จะช่วยให้ผู้สำรวจเข้าใจตัวตน ความนึกคิด และชีวิตของผู้บอกเล่ามากขึ้น ทั้งนี้เรื่องเล่าที่ถ่ายทอดอกมาเป็นสิ่งที่มากกว่าข้อเท็จจริง หรือข้อมูล ในส่วนนี้เองเรื่องราวจะฉายภาพให้เห็นค่านิยมและวัฒนธรรมท้องถิ่นที่เป็นามปธรรมถูกปรากฏออกมาเป็นรูปธรรมผ่านการแสดงออกถึงสิ่งที่ผู้เล่าได้เผชิญและได้โต้ตอบต่อปรากฏการณ์หรือความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น