โครงการจัดเสวนาเพื่อแสวงหาแนวทางแก้ไขต่อปัญปัญหาตู้ไฟฟ้ากีดขวางทางเดินเท้า วันพุธที่ 26 กันยายน 2567

เสวนาเริ่มโดยนายสุริยา ผู้พิการที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาได้กล่าวถึงปัญหาทางเท้าที่มีสิ่งกีดขวางต่างๆ เช่น เสาไฟฟ้า ต้นไม้ และตู้ไฟฟ้าที่มีอยู่บนทางเดินเท้าแล้วองค์ประกอบเหล่านี้กลับกลายเป็นอุปสรรคต่อการเดินทางเท้า และที่สำคัญคือทางลาดระหว่างทางเดินซึ่งเป็นสิ่งอำนวยความสะดวกต่อทางเท้าก็ยังไม่มีอำนวยให้ผู้เดินทางซึ่งจะส่งผลกระทบต่อกลุ่มผู้พิการมากเป็นพิเศษ

โครงการเมืองเชียงใหม่สวยไร้สายนี้อาจจะลืมนึกถึงกลุ่มคนบางกลุ่มที่ต้องใช้ทางเดินเท้าสัญจร โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ผู้พิการ ผู้สูงอายุ ผู้ที่อยู่อาศัยบริเวณคูเมือง หรือนักท่องเที่ยวที่เดินทางมาเป็นครอบครัวซึ่งมักจะพบเห็นว่าจะมีการใช้รถเข็นเด็กมาใช้ในการเดินทางร่วมด้วย กลุ่มคนเหล่านี้ย่อมได้รับผลกระทบจากทางเท้าที่มีอุปสรรคกีดขวาง

นายสุริยาได้เสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาว่า

โครงการนี้สามารถดำเนินการต่อไปได้แต่ต้องคำนึงถึงประชาชนทุกกลุ่มอย่างเสมอและเท่าเทียมกัน การออกแบบทางเท้าซึ่งเป็นบริการสาธารณะต้องมีความสะดวกและปลอดภัยต่อประชาชนผู้ใช้บริการ

นายสุริยารอยากจะหาทางเลือกของแนวทางแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป หาวิธีแก้ไขร่วมกันผ่านการทำความเข้าใจมุมมองของผู้เกี่ยวข้องแต่ละฝ่าย ทั้งนี้แม้โครงการอาจจะมีการแก้ไขและสร้างภาระให้กับหน่วยงานรัฐ แต่การอำนวยบริการสาธารณะให้กับประชาชนทุกกลุ่มเป็นสิ่งที่จำเป็น

นายธีรวุฒิตัวแทนจากกลุ่มเชียงใหม่กว่าเป็นกลุ่มที่ดำเนินกิจกรรมทางสังคมและการเมือง และขออกมาสื่อสารในนามผู้ใช้ทางเดินเท้าคนหนึ่งและยังเป็นผู้ติดตามการดำเนินงานของการไฟฟ้า

นายธีรวุฒิเห็นพ้องด้วยว่าปัญหาตู้ไฟฟ้ากีดขวางทางเดินเท้าเป็นสิ่งที่สร้างความยากลำบากให้กับคนเดินทางเท้า ผู้พิการ และนักท่องเที่ยว

เขาได้ตั้งคำถามว่า

“การติดตตั้งตู้ไฟฟ้ามาแทนเสาไฟฟ้าแบบนี้จะทำให้เมืองเชียงใหม่สวยขึ้นจริงหรือไม่ ?”

ดังนั้นเขาจึงเห็นว่าหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องจึงควรกลับไปทบทวนการติดตั้งว่าต้องติดตั้งอย่างไรจึงจะทำให้ภูมิทัศน์สวยงามจริงๆ และหน่วยงานรัฐควรจะอธิบายให้ประชาชนเห็นภาพว่าหลังการดำเนินโครงการแล้วภาพเมืองที่ปรับภูมิทัศน์ใหม่จะเป็นเช่นไร ประชาชนไม่สามารถเห็นภาพได้หากไม่ได้รับข้อมูลการอธิบายจากรัฐ ซึ่งเรื่องนี้ขึ้นอยู่กับการพูดคุย การตกลงกันหรือออกแบบร่วมกันของประชาชนและหน่วยรัฐก่อนเริ่มโครงการ แต่สภาพปัญหาปัจจุบันนี้คือตู้ไฟฟ้าตั้งกีดขวางทางเท้า จนประชาชชนในพื้นที่กลับต้องปรับตัวให้ดำเนินชีวิตอย่างปกติได้ร่วมกับตู้ไฟฟ้า

ทั้งนี้แม้วิถีชีวิตในเมืองเชียงใหม่ใช้รถมากกว่าเดินทางเท้าปัญหาที่เกิดขึ้นอาจถูกมองว่าไม่ส่งผลกระทบใดๆที่เป็นสาระสำคัญต่อผูอื่น แต่อย่างไรก็ตามในอนาคตเป็นไปได้ว่าจะมีการเรียกร้องให้ย้ายตู้ไฟฟ้าไม่ว่าจะเป็นเหตุจากการขยายถนนหรือเหตุอื่นๆ การย้ายนั้นย่อมต้องเสียงบประมาณของรัฐอีก เหตุใดจึงไม่ทำให้โครงการนี้มีความยั่งยืน

เขากล่าวเสริมว่า ปัญหานี้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องร่วมกันแก้ปัญหามากกว่านี้

การออกแบบเมืองที่ตอบโจทย์เรื่องทางเดินเท้าขึ้นอยู่กับทิศทางที่รัฐต้องการให้เป็น และที่สำคัญคือการสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนทุกกลุ่มโดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มผู้พิการ ผู้สูงอายุและเด็ก บุคคลส่วนนี้เป็นผู้รับบริการสาธารณะซึ่งหากได้รับการรับฟังและเสนอความคิดเห็นย่อมจะทำให้เกิดความรู้ของความเป็นเจ้าของและสร้างความประทับใจ ความน่าเชื่อถือมากยิ่งขึ้น

เจ้าหน้าที่ทั้งสองคนเป็นตัวแทนผู้สานงานของโครงการเมืองเชียงใหม่สวยไร้สาย ภายใต้การดูแลของสำนักงานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคเขต 1 (ภาคเหนือ) จังหวัดเชียงใหม่ เจ้าหน้าที่ได้อธิบายถึงข้อมูลพื้นฐานโครงการ ดังต่อไปนี้

• ชื่อโครงการ คือ โครงการพัฒนาระบบไฟฟ้าในเมืองใหญ่ ระยะที่ 1 (คพญ.1)
• โครงการอนุมัติงบประมาณเมื่อวันที่ 14เมื่อวันที่ 14พันธ์ พ.ศ.2560 วงเงินลงทุน 11,682 ล้านบาทโดยประมาณ
• เมืองนำร่องโครงการ 4 เมือง ประกอบด้วย เทศบาลนครเชียงใหม่ เทศบาลนครนครราชศรีมา มืองพัทยา เทศบาลนครหาดใหญ่
• โครงการมีแผนดำเนินการก่อสร้างร่วมกับเทศบาลนครเชียงใหม่ในปี พ.ศ.2566 – 2569

การติดตั้งตู้ไฟฟ้า

เจ้าหน้าที่กล่าวว่าการออกแบบจุดติดตั้งตู้ไฟฟ้าก่อนเริ่มโครงการได้ออกแบบร่วมกับเทศบาลนครเชียงใหม่และผู้นำชุมชนโดยมีเป้าหมายหลักเพื่อกำหนดจุดติดตั้งตู้ไฟฟ้าไม่ให้เป็นอุปสรรคต่อการใช้ชีวิตประจำวันของประชาชนที่ต้องอาศัยพื้นที่คูเมืองเชียงใหม่ซึ่งเป็นพื้นที่โครงการ และเทศบาลนครเชียงใหม่ยังได้ให้ข้อกำหนดช่องทางเดินสำหรับผู้พิการเป็นระยะ 80 เซนติเมตรถึง 1 เมตร การไฟฟ้าก็ต้องทำตามข้อกำหนดนี้

เมื่อได้สำรวจจุดติดตั้งตู้ไฟฟ้าร่วมกันแล้ว พบอุปสรรคที่สำคัญที่มีผลต่อจุดติดตั้ง ได้แก่ พื้นที่บางแห่งมีพื้นที่แคบเป็นทุนเดิม และบางจุดข้างใต้ทางเดินเท้าเป็นพื้นที่ทับซ้อนกับท่อระบายน้ำ ปัจจัยเหล่านี้มีผลอย่างมากในการกำหนดจุดติดตั้งให้ไม่เป็นอุปสรรคต่อทางเดินเท้า

อย่างไรก็ตามหากมีการรื้อเสาไฟฟ้าออกไปทางเดินเท้าจะมีพื้นที่เพิ่มมากขึ้น หลังจากการก่อสร้างเสร็จสิ้นแล้ว สำหรับถนนที่มี 2 ช่องทางเดินรถ หรือถนนสองเลน เทศบาลฯได้มีข้อกำหนดว่าอาจจะขยายทางเดินเท้าเพิ่มขึ้นอีก 80 เซนติเมตร ถนนที่ขรุขระจากการก่อสร้างเทศบาลจะรับปรับสภาพให้กลับมาเป็นดังเดิม

การจัดการดูแล

โครงการเมืองเชียงใหม่ สวยไร้สาย หน่วยงานที่มีหน้าที่รับผิดชอบหลักคือการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค โดยมีเจ้าของพื้นที่คือเทศบาลนครเชียงใหม่ ผู้ลงทุนงบประมาณดำเนินโครงการทั้งหมดคือการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค ทั้งในพื้นที่เขตคูเมืองภายในและภายนอก

ระบบจ่ายไฟฟ้ายังคงเป็นรูปแบบเดิม ผู้ใช้ไฟฟ้าเดิมไม่ต้องออกค่าใช้จ่ายเพิ่มเติมจากโครงการนี้ใดๆ ยกเว้นแต่ผู้ใช้ไฟฟ้ารายใหม่อาจต้องเสียค่าติดตั้งหม้อแปลงไฟฟ้าเพิ่มเติม

ความปลอดภัยจากกระแสไฟฟ้าของตู้ไฟฟ้า

ลักษณะของตู้ไฟฟ้ามีคุณสมบัติป้องกันฝน มีระบบป้องกันไฟฟ้าดูด หากไม่ได้เปิดตู้ไฟฟ้าเข้าไปจับต้องอุปกรณ์ภายในย่อมไม่มีอันตรายจากกระแสไฟฟ้า

อาจารย์ได้ให้ความเห็นว่า เมื่อพูดถึงทางเท้าจะต้องเชื่อมเรื่องการปกครองท้องถิ่นก้บสิ่งแวดล้อมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ หากทางเท้าไม่สามารถใช้งานได้ประชาชนก็จะไปใช้การเดินทางประเภทอื่นๆ เช่น การใช้รถยนต์สัญจร ซึ่งจะเป็นการทำให้เกิดมลพิษยิ่งขึ้น

ปัญหาทางเดินเท้าถูกกีดขวางไม่ได้เป็นเพียงเพรามีการติดตตั้งตู้ไฟฟ้าเพียงอย่างเดียว แต่ยังมีสิ่งกีดขวางอื่นๆที่ถูกจัดวางในพื้นที่ทางเท้าด้วย

กรณีปัญหานี้จะสังเกตได้ว่ามีหน่วยงานรัฐที่รับผิดชอบมากกกว่าหนึ่งหน่วยงาน ในปัญหานี้ได้แก่ เทศบาลนครเชียงใหม่ สำนักงานการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค การประปา กรมทางหลวง จราจร เป็นต้น

สภาพปัญหานี้จะเห็นว่าหนึ่งโครงการไม่สามารถให้หน่วยงานรัฐแห่งเดียวรับผิดชอบเบ็ดเสร็จในตัวเองได้ เมื่อมองภาคปฏิบัติแล้วจะพอเห็นได้ว่าหน่วยงานต่างๆไม่ได้ทำงานประสานเชื่อมต่อส่วนงานกัน สิ่งนี้เองจึงทำให้เกิดคำถามได้ว่าหากเกิดปัญหาขึ้นแล้วผู้ร้องเรียนจะต้องร้องเรียนไปยังหน่วยงานแห่งใด ปัญหานี้เองนอกจากจะเป็นเหตุทำให้เกิดความสบสนแก่ผู้ที่ได้รับผลกระทบแล้ว ยังสร้างความไม่แน่นอนต่อความเชื่อมันในระบบการทำงานของหน่วยงานรัฐอีกด้วย  

อาจารย์ให้ความเห็นว่า เมื่อมองมาที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ มีการสร้างทางจักรยาน ทางเท้า และมีตู้ไฟฟ้า สิ่งอำนวยความสะดวกเหล่านี้อยู่ร่วมกันได้เนื่องจากพื้นที่ซึ่งรองรับมีขนาดเพียงพอ ผู้ใช้ทางเท้าทุกคนโดยทั่วไปแล้วก็ต้องการทางเท้าที่กว้างขวางมากที่สุดเท่าที่จะอำนวยประโยชน์ในการเดินเท้า

เมื่อพิจารณาถึงปัจจัยต่างๆ เช่น จำนวนผู้ใช้งาน หรือทรัพยากรในการก่อสร้างล้วนถูกนำมาเป็นต้นทุนทั้งสิ้น การสร้างทางเท้าอย่างไรก็ตามต้องคำนึงถึงสิ่งกีดขวางต่าง ๆ ด้วย ไม่ว่าจะเป็นต้นไม้ ท่อประปา เป็นต้น สิ่งที่ควรจะพิจารณาต่อมาคือ ความเป็นเอกลักษณ์ของเมืองและความต่อเนื่องของทางเดินเท้า ความกว้างของทางเท้าที่ดีควรต้องมีขนาด 1.5 เมตรในเขตชุมชน และยังต้องคำนึงถึงเขตกั้นระหว่างทางเท้าและถนนเพื่อความปลอดภัยของผู้เดินทางเท้าอีกด้วย 

ส่วนการออกแบบควรคำนึงถึงกลุ่มเป้าหมายที่ต้องการความปลอดภัยสูงด้วย เช่น ผู้สูงอายุ ผู้พิการทั้งทางสายตาและทางขา และรวมถึงอุปกรณ์อำนวยความปลอดภัยเพิ่มเติมตัวอย่างเช่น ปุ่มกดสัญญาณข้ามถนน ลักษณะของพื้นผิวถนน ป้ายบอกทาง พื้นที่พักกลางถนนเพื่อใช้ในการเดินข้ามอย่างสะดวกและปลอดภัย เป็นต้น

ท้ายที่สุดเราต้องการพียงตู้ไฟฟ้าที่แอบชิดมากที่สุดเท่าที่จะเป็นไปได้ เราต้องการการออกแบบอย่าง Universal Design ที่คำนึงถึงการอำนวยประโยชน์ให้กับคนทุกกลุ่ม

อาจารย์ให้ความเห็นว่า คุณภาพของทางเดินเท้าสะท้อนถึงการให้ความสำคัญของเมือง เมื่อมองมายังทางเท้าที่อยู่ในเขตเมืองเก่าซึ่งก็มีพื้นที่จำกัด ก็ย่อมจะเห็นได้ว่าเมืองจำกัดการเข้าใช้ประโยชน์ทางเท้า เราไม่สามารถทุบตึกอาคารเพื่อขยายทางเท้าได้

เมื่อพิจารณาการผลักดันเมืองเชียงใหม่ให้เป็นเมืองท่องเที่ยวแล้ว ระบบขนส่งสาธารณะต้องมีคุณภาพซึ่งประเด็นนี้ยังคงเป็นอีกปัญหานึงของเมืองเชียงใหม่ และที่สำคัญคือต้องลดพื้นที่ถนน เพิ่มพื้นที่ทางเท้า และเพิ่มระบบขนส่งให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น