ลงพื้นที่บ้านหนองเต่า ต.แม่วิน อ.แม่วาง จ.เชียงใหม่

(วันที่ 6-7 กันยายน 2568)

ลงพื้นที่เรียนรู้วิถีบ้านหนองเต่า!!!

อาจารย์ เจ้าหน้าที่ และนักศึกษาคลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อม เดินทางลงพื้นที่ชุมชนบ้านหนองเต่า ต.แม่วิน อ.แม่วาง จ.เชียงใหม่ ชุมชนแห่งนี้เป็นชุมชนชาติพันธุ์กะเหรี่ยงปกาเกอะญอ มีประวัติศาสตร์การต่อสู้เพื่อยืนยันสิทธิในที่ดินและสิทธิการใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรรมชาติของชุมชนมาอย่างยาวนาน ตั้งแต่ยุคสัมปทานไม้ พ.ศ. 2445 จนมาถึงยุคปัจจุบัน

ภาพสไลด์นำเสนอช่วงเวลาการต่อสู้ประเด็นสิทธิที่ดินทำกินของบ้านหนองเต่า

“คุณแซวะ” นายศิวกร โอ่โดเชา หนึ่งในลูกชายของพะตีจอนิ โอ่โดเชา ปราชญ์ชาวปกาเกอะญอ ชุมชนหนองเต่า เป็นผู้พาไปศึกษาประวัติศาสตร์ชุมชน การเปลี่ยนแปลงของวิถีการผลิตเกษตรกรรมของชุมชนจนนำมาสู่ความเป็นมาของ Lazy Man Coffee และที่สำคัญวันที่ 6 กันยายน ยังตรงกับวันที่ชุมชนจัดประเพณีขึ้นปีใหม่ของชาวปกาเกอะญอ หรือที่เรียกว่า พิธีกี่จ๊อ อีกด้วย วันปีใหม่นี้จะเป็นวันที่ทุกคนในชุมชนไปมาหาสู่กันตามแต่ละบ้านแต่ละครอบครัวเพื่อเยี่ยมเยือนญาติพี่น้องและเพื่อนฝูง ตามแต่ละบ้านนั้นจะมีการจัดอาหารไว้ให้ผู้ที่มาเยี่ยมเยือนตลอดวัน ทั้งยังมีการผูกข้อมือเรียกขวัญอีกด้วย หัวใจของพิธีกี่จ๊อนี้คือการพูดคุยปรับความเข้าใจกัน อะไรที่เคยล่วงเกินกันก็ให้อภัยซึ่งกันและกัน นับว่าเป็นประเพณีที่ช่วยสานสัมพันธ์ชุมชนให้แน่นแฟ้นขึ้น

นอกจากศึกษาวัฒนธรรมและวิถีชีวิตของชุมชนแล้ว นักศึกษาคลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อมได้เดินสำรวจป่าวนเกษตร เรียนรู้เรื่องการทำไร่หมุนเวียนของชุมชนและหลักการรองรับหรืออุ้มน้ำของผืนป่า ได้ปรุงอาหารท้องถิ่นที่เรียกว่า ข้าวเบอะ ซึ่งวัตถุดิบมาจากนาข้าวและไร่สวนของชุมชน แสดงให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์และความมั่นคงทางอาหาร

มากไปกว่านั้น การที่นักศึกษาคลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อมได้มีปฏิสัมพันธ์กับคนในชุมชน ได้พูดคุยเพื่อฝึกฝนการใช้เครื่องมือ 7 ชิ้นและนำเสนอข้อมูลที่ได้เก็บรวบรวมมา นำไปสู่การตั้งข้อสังเกตเรื่องลักษณะของชุมชนที่เป็นพื้นที่ผ่านทางไปยังจุดหมายปลายทางอื่น ๆ ได้ ชุมชนจึงเป็นศูนย์รวมวัสดุอุปกรณ์ที่จำเป็นสำหรับการเดินทางและการใช้งานเพื่อการเกษตกรมากมาย เพื่อตอบโจทย์ผู้เดินทางสู่ปลายทางที่ห่างจากตัวเมือง

นอกจากนี้นักศึกษาและชุมชนยังได้ร่วมกันตั้งข้อสังเกตเรื่องพัฒนาการและความแตกต่างของความเชื่อหรือสิ่งที่ชาวบ้านในชุมชนนับถือกับความเข้าใจในเรื่องนี้ของนักศึกษาเองด้วย

ท้ายที่สุด แม้ชุมชนบ้านหนองเต่าจะเป็นชุมชนที่มีผู้เดินทางมาศึกษาอย่างมากมายแล้ว แต่ประเด็นเรื่องการต่อสู้เพื่อยืนยันสิทธิในที่ดิน สิทธิในการใช้ประโยชน์และรักษาดูแลทรัพยากรธรรมชาติที่สืบทอดกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษของชุมชนแห่งนี้ ยังคงถูกท้าทายด้วยกฎหมายที่เป็นข้อจำกัดการเข้าถึงทรัพยากรธรรมชาติของชุมชนอย่างต่อเนื่อง คลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อมจึงได้จัดพื้นที่เสวนาพูดคุย “ความหวัง ข้อท้าทาย ความเป็นไปได้ในการจัดการกับปัญหาที่ดินป่าไม้ของชุมชนบ้านหนองเต่า” โดยเน้นไปที่คุณประโยชน์ของพระราชบัญญัติคุ้มครองและส่งเสริมวิถีชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ที่เพิ่งผ่านการพิจารณาจากรัฐสภาไป และผลกระทบจากโครงการจัดสรรที่ดินทำกินให้กับประชาชนตามนโยบายรัฐบาล หรือ คทช.

คลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อมขอขอบคุณ คุณแซวะ วิทยากรและผู้อำนวยการเตรียมพื้นที่ชุมชนเพื่อการเรียนรู้ คุณศิริวรรณ คุณนรินทร์ คุณอำพร พี่เลี้ยงที่ช่วยดูแลและอำนวยที่พักให้กับนักศึกษา และชุมชนบ้านหนองเต่าที่ต้อนรับและเปิดโอกาสให้คลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อมได้เรียนรู้วิถีชุมชนและแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ต่าง ๆระหว่างชุมชนและคลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อม

แหล่งอ้างอิง

เรียบเรียงโดย

กิจกรรมนักศึกษาอื่น ๆ