กรณีปัญหาสิทธิในที่ดิน ต.ทาเหนือ อ.แม่ออน จ.เชียงใหม่

โครงการหลวง ได้มีการสำรวจข้อมูลว่าที่ดินในตำบลทาเหนือมีใครเป็นผู้มีสิทธิในที่ดินนั้นๆเพื่อนำมาประกอบการจัดทำตาม GMP (Good Manufacturing Practice) ซึ่งเป็นหลักเกณฑ์การผลิตอาหารที่ควบคุมให้ผู้ผลิตปฏิบัติตามเพื่อการผลิตอาหารที่ปลอดภัยต่อผู้บริโภค และเพื่อนำข้อมูลประกอบการขออนุญาตทำประโยชน์ในเขตป่าสงวนของพื้นที่ตำบลทาเหนือตามมาตรา 16 (1) แห่งพรบ.ป่าสงวนแห่งชาติ (ฉบับที่ 4) พ.ศ.2559 ซึ่งมีข้อโต้แย้งจากชาวบ้านว่าข้อมูลผู้มีสิทธิในที่ดินไม่สอดคล้องกับความจริงกล่าวคือที่ดินหลายแปลงที่โครงการหลวงนำไปขอใช้ประโยชน์ไม่ได้เป็นที่ดินของสมาชิกโครงการหลวง แต่เป็นของชาวบ้านคนอื่นที่ให้สมาชิกโครงการหลวงเช่าหรือใช้ประโยชน์ ทั้งข้อมูลจากตัวแทนชาวบ้านที่แจ้งว่าชาวบ้านที่เป็นเจ้าของที่ดินดังกล่าวเลือกว่าจะเข้าโครงการจัดที่ดินทำกินให้ชุมน (คทช.)

การที่โครงการหลวงนำที่ดินแปลงเดียวกันไปขอใช้ประโยชน์จึงทำให้เจ้าของที่ดินตัวจริงไม่สามารถดำเนินการขอใช้ประโยชน์ที่ดินตามคทช.ได้ และชาวบ้านบางส่วนไม่เข้าใจว่าการที่โครงการหลวงได้สำรวจข้อมูลสมาชิกไปนั้นจะนำไปขออนุญาตใช้ประโยชน์ตามมาตรา 16 ส่งผลให้เมื่อวันที่ 13 มิถุนายน พ.ศ.2567 มีการจัดประชุมระหว่างฝ่ายชาวบ้านตำบลทาเหนือ ตัวแทนของโครงการหลวง และสำนักจัดการป่าไม้ เชียงใหม่ โดยผลสรุปจากที่ประชุมให้ตัวแทนของโครงการหลวงจัดการแก้ไขข้อมูลให้ถูกต้องโดยต้องทำงานร่วมมือกับสำนักจัดการป่าไม้ เชียงใหม่ และชาวบ้านตำบลทาเหนือเพื่อให้ชาวบ้านได้เข้าใจทั้งประโยชน์และข้อเสียของการดำเนินการตามโครงการหลวง หรือคทช. และชาวบ้านตัดสินใจเลือกว่าเจ้าของที่ดินจะประสงค์ดำเนินการอย่างไรจากนั้นให้โครงการหลวงเสนอเรื่องไปยังกรมป่าไม้เพื่อให้แก้ไขหนังสืออนุญาตให้ใช้ประโยชน์ที่ดินให้ถูกต้อง

ในอดีต ชุมชน 5 หมู่บ้าน ต.ทาเหนือ อ.แม่ออน จ.เชียงใหม่ มีการทำข้อบัญญัติหมู่บ้าน และอยากพัฒนาสิทธิในการเข้าถึงงบประมาณจากรัฐเพื่อนำมาพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของชุมชน แต่เมื่อโมเดลโฉนดชุมชนซึ่งเป็นช่องทางการเข้าถึงสิทธิทำกินในที่ดินในช่วงปี 2553 แม้ชุมชนจะมีสิทธิในที่ดินที่มีรากฐานจากการตัดสินใจของตัวชุมชนเอง แต่สิทธิดังกล่าวไม่ได้ตอบโจทย์การสนับสนุนด้านการสนับสนุนงบประมาณในการพัฒนาชุมชน ชุมชนจึงยังคงไม่มีงบประมาณมาพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานในพื้นที่ ดังนั้นชุมชนจึงต้องเลือกช่องทางอื่น ต่อมามีโครงการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน ซึ่งเป็นโครงการตาม พรบ.คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ 2562 ซึ่งช่องทางนี้แม้สิทธิในที่ดินทำกินยังอยู่บนฐานการจัดการโดยรัฐ แต่ยังสามารถใช้เป็นช่องทางในการเข้าถึงงบประมาณจากหน่วยงานรัฐในการนำมาพัฒนาโครงสร้างสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานได้ ชุมชนจึงตกลงเข้าร่วมโครงการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน และเมื่อปี 2562 โครงการ คทช. ดำเนินถึงขั้นตอนของการตรวจพื้นที่รายแปลงโดยคณะอนุกรรมการจัดหาที่ดิน (อนุ 1) ซึ่งใช้ระยะเวลาตรวจ 2 ปี จนถึงปี 2564 ซึ่งช่วงนั้นในพื้นที่ ต.แม่แจ่ม อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ มีการตรวจสอบพบข้อผิดพลาดของการเก็บข้อมูลสิทธิในที่ดินของบุคคลที่เข้าร่วมเป็นสมาชิกโครงการหลวง โดยพื้นที่กว่า 300 ไร่ ในชุมชน ต.แม่ทา ถูกนำไปขึ้นทะเบียนเข้าโครงการหลวงในพื้นที่ ต.แม่แจ่ม อ.แม่แจ่ม ทำให้มูลนิธิโครงการหลวงต้องดำเนินการแก้ไขข้อมูลให้ถูกต้องภายในระยะเวลา 45 วัน โดยมูลนิธิโครงการหลวงได้ดำเนินการแก้ไขข้อมูลและเพิกถอนทางทะเบียนสิทธิการใช้ประโยชน์ในพื้นที่เขตป่าสงวนแห่งชาติถูกต้องแล้ว ซึ่งต่อมาพื้นที่ 300 กว่าไร่นี้มีสถานะถูกเพิกถอนจากสมาชิกโครงการหลวงแล้ว จึงทำให้การนำพื้นที่ 300 กว่าไร่ ต้องกลับเข้าสู่กระบวนการขอเข้าสมาชิกโครงการ คทช. เริ่มใหม่ตั้งแต่ต้น

วันที่ 19 มกราคม 2569 สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดเชียงใหม่ มีการนัดหมายผู้ว่าราชการจังหวัดและ ชุมชนประชุมเพื่อชี้แจงการดำเนินการในการเพิกถอนสิทธิในการใช้ประโยชน์ในทิ่ดน ตาม มาตรา 16 พรบ.ป่าสงวนแห่งชาติ 2562 ของโครงการหลวงออกไปเพื่อนำข้อมูลมาลงทะเบียนตามสิทธิมาตรา 16 พรบ.ป่าสงวนแห่งชาติ (ฉบับที่ 4) 2559ตามโครงการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน

วันที่ 13 กุมภาพันธ์ 2569 ปรากฏว่า ปัจจุบันพื้นที่รายแปลง 300 กว่าไร่กำลังอยู่ในขั้นตอนการสำรวจพื้นของสำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดเชียงใหม่ซึ่งต้องดำเนินการร่วมกับสำนักจัดการทรัพยากรป่าไม้ที่ 1 จังหวัดเชียงใหม่ โดยต้องนำข้อมูลทางทะเบียนไปแก้ไขให้ถูกต้องก่อนที่จะบังคับใช้ ซึ่งพบว่าขั้นตอนได้ผ่านการพิจารณาของ คณะอนุกรรมการนโยบายที่ดินจังหวัดเชียงใหม่ไปแล้ว ข้อติดขัดอยู่ตรงจุดที่กระบวนการการทำงานของกรมที่ดินที่และกรมป่าไม้ที่มีแผนการดำเนินงานเพื่อลงพื้นที่ตรวจแปลงที่ดินที่จะเข้าร่วมโครงการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนแตกต่างกัน จึงทำให้ขั้นตอนการแก้ไขทางทะเบียนเพื่อให้ได้มาซึ่งสิทธิทำกินในที่ดินตามโครงการจัดที่ดินทำกินให้ชุมชนยังคงอยู่ในช่วงการตรวจสอบความถูกต้องของข้อมูลที่ดินรายแปลง