กิจกรรมต้อนรับนักกฎหมาย Zimbabwe – ZELA

(วันที่ 1 – 5 กันยายน พ.ศ. 2568)

คลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อมได้จัดกิจกรรมต้อนรับนักกฎหมายจาก Zimbabwe Environmental Law Association (ZELA) ประกอบด้วย Mr. Mutuso Dhliwayo และ Ms. Hazel Tariro Chimbiro ในการมาศึกษาดูงานการดำเนินงานของคลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อม คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เพื่อเป็นแนวทางในการจัดตั้งคลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อมที่ Zimbabwe ต่อไป

หนึ่งในกิจกรรมที่น่าสนใจคือ การพูดคุยแลกเปลี่ยนกันระหว่างกันคลาสคลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อมเพื่อสร้างแรงบันดาลใจให้กับนักกฎหมายรุ่นใหม่ ศึกษาการทำงานขององค์กร และแลกเปลี่ยนประเด็นสิ่งแวดล้อมที่องค์กรของตนเองทำงานในประเทศของตน

Zimbabwe Environmental Law Association (ZELA)

องค์กรทางกฎหมายที่มีเป้าหมายในการปกป้องสิ่งแวดล้อมและสิทธิชุมชนผ่านการจัดหากลไกการเข้าถึงการเยียวยาทั้งทางกลไกของกฎหมายและกลไกนอกจากกฎหมาย และมีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาและจัดการปัญหาการละเมิดทางสิ่งแวดล้อม เพื่อสนับสนุนให้ความช่วยเหลือต่อสิทธิชุมชนที่ได้รับผลกระทบจากสิ่งแวดล้อมที่อันตราย และเพื่อสร้างความสามารถของชุมชนในการปกป้องสิทธิของตนเอง

การดำเนินงานของ ZELA ในส่วนของฝ่ายกฎหมายจะแบ่งออกเป็นสี่ฝ่ายงาน ได้แก่

1 ฝ่ายดำเนินคดี มุ่งเน้นเพื่อการเข้าถึงกระบวนการเยียวยาของชุมชนโดยอาศัยกลไกทั้งทางกฎหมายและนอกเหนือจากช่องทางกฎหมายซึ่งจะได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับทั้งภาคธุรกิจเอกชน และสถาบันสิทธิมนุษยชนระดับประเทศ

2 ฝ่ายวิจัย แบ่งออกเป็นสองส่วน ส่วนงานวิจัยระดับนโยบาย และส่วนงานวิจัยรูปแบบวารสารรายไตรมาส

3 ฝ่ายการศึกษาและการเผยแพร่ข้อมูลสาธารณะ มี 2 ส่วน ส่วนคลินิกกฎหมายเคลื่อนที่ และส่วนการฝึกอบรม

4 ฝ่ายทำงานด้านสร้างความสัมพันธ์กับผู้มีส่วนได้เสียที่สำคัญ โดยทำงานร่วมกับสามผู้มีส่วนได้เสียหลัก ได้แก่ หน่วยงานรัฐบาล ผู้นำชุมชน และองค์กรภาคประชาสังคม

หลังจากที่รู้จัก ZELA กันแล้ว ต่อมาจะเป็นการพูดคุยแลกเปลี่ยนกับ Mr. Mutuso และ Ms. Hazel

Mr. Mutuso กล่าวว่าสิ่งที่เป็นเหตุผลนำพาตนเองมาสู่การทำงานเพื่อประโยชน์สาธารณะคือคำพูดของ นักกฎหมายสิ่งแวดล้อมเพื่อประโยชน์สธารณะท่านหนึ่ง เขากล่าวถึงความเหลื่อมล้ำของผู้คนไม่ว่าจะเป็นต้นทุนทางการเงินหรือต้นทุนทางสังคม สิ่งเหล่านี้แม้จะสร้างความเหลื่อมล้ำของผู้คนและทำให้แต่ละคนมีความแตกต่างกัน แต่ท้ายที่สุดสิ่งที่ควรมีคือการที่เราทุกคนมีสิทธิที่จะเข้าถึงความยุติธรรม ด้วยคำกล่าวนี้ที่สร้างความประทับใจและเป็นเมล็ดพันธุ์ให้กับ Mr. Mutuso ในการผลักดันตนเองเข้าสู่สายอาชีพนักกฎหมายสิ่งแวดล้อมเพื่อประโยชน์สาธารณะ

Mr. Mutuso ยังกล่าวอีกว่าความก้าวหน้าของกฎหมายใน Zimbabwe ส่วนตัวแล้วคิดว่าขึ้นอยู่กับความก้าวหน้าของสิทธิในชีวิต (Rights of Life) และ สิทธินี้เองต้องสามารถนำมาปฏิบัติได้ในโลกความเป็นจริง

เรื่องการทำงานขององค์กร ZELA เขาได้ให้เหตุผลว่าที่ต้องร่วมทำงานกับหน่วยงานรัฐบาลและภาคเอกชนเป็นเพราะว่าสองสิ่งนี้เป็นตัวการใหญ่ที่เป็นผู้ทำละเมิด และที่สำคัญคือ ZELA ทำงานร่วมกับภาคประชาสังคมเพื่อช่วยกันติดตามการการดำเนินงานของหน่วยงานรัฐ และภาคธุรกิจเอกชน

Ms. Hazel ผู้ที่ศึกษาและทำงานร่วมกับสถาบันศึกษาทางกฎหมายระดับปริญญาตรี เธอสนใจและได้ทำงานศึกษาประเด็นการถดถอยของพื้นที่ชุ่มน้ำ เธอกล่าวถึงการทำงานสนับสนุนชุมชนซึ่งประกอบด้วย การดำเนินคดีเพื่อการเข้าถึงการเยียวยา การทำงานวิจัยซึ่งมียุทธศาสตร์ในการในการติดตามหน่วยงานรัฐและการเข้าถึงข้อมูลของรัฐเพื่อรวบรวมและเผยแพร่ข้อมูลให้กับชุมชน เธอกล่าวอีกว่าเคสส่วนใหญ่เป็นเรื่องของการทำเหมืองแร่ประเภทต่าง ๆ และสิ่งสุดท้ายคือการทำงานร่วมกับผู้มีส่วนได้เสียที่สำคัญ

เธออธิบายเพิ่มเติมถึงระบบการติดตาม ซึ่งอยู่บนพื้นฐานความสมัครใจ โดยจะมีการติดตามข้อมูล และการจัดทำรายงานการติดตาม การทำงานร่วมกับผู้มีส่วนได้เสียที่สำคัญ เช่น ผู้นำชุมชน ชุมชนที่ทำงานร่วมกับภาครัฐ การประสานงานเพื่อเชิญคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมระดับชาติมายังพื้นที่ชุมชนที่ได้รับผลกระทบ การทำงานในระดับรัฐสภา ZELA เป็นส่วนหนึ่งในการแก้ไขและพัฒนากฎหมายให้มีความก้าวหน้าขึ้น การพัฒนากระบวนการเยียวยาซึ่งมีเพียงการจ่ายค่าเยียวยาเพียงจำนวนน้อย การทำงานกับบริษัทเอกชนในการผลักดันให้บริษัทมีการทำแผนประเมินผลกระทบที่ขยายไปถึงการประเมินผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม

ด้านการแสวงหาความร่วมมือ ZELA ได้แสวงหาความร่วมมือกับมหาวิทยาลัยใน Zimbabwe เช่น Midland States University และ University of Zimbabwe เพื่อมีหน่วยการติดตามและมีส่วนร่วมทางสิ่งแวดล้อมทางท้องถิ่นซึ่งเป็นสถาบันทางการศึกษา โดยสนับสนุนให้มีการศึกษาวิจัยด้านสิ่งแวดล้อมในเคสปัญหาจริง รวมถึงการแบ่งปันการเรียนรู้งานวิจัยระหว่างกัน มากไปกว่านั้น ZELA มีแผนที่จะสนับสนุนการก่อตั้งคลินิกกฎหมายสิ่งแวดล้อมในมหาวิทยาลัยอื่น ๆ อีกสามแห่งด้วย

หลังจากนั้น Mr. Mutuso ได้แลกเปลี่ยนเรื่องกรณีประเด็นสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นใน Zimbabwe ในที่นี้ขอยกประเด็นสั้น ๆ ที่น่าสนใจมาอธิบายดังนี้

กฎหมายเหมืองแร่ของ Zimbabwe มีลักษณะร่วกันกับกฎหมายแร่ของไทยคือการห้ามตั้งเหมืองแร่กลางแม่น้ำ หรือบริเวณพื้นที่ต้นน้ำ แต่สิ่งที่แตกต่างกันคือปัจจุบันหลังจากมีการแก้ไขกฎหมายเหมืองแร่ของ Zimbabwe กฎหมายมีมาตรการในการเก็บเงินจากบริษัทผู้ทำเหมืองก่อนการดำเนินการ เงินส่วนนี้จะนำไปเก็บในกองทุนเยียวยาความเสียหาย ซึ่งจำนวนจะมากน้อยเท่าไรขึ้นอยู่กับประเภทและขนาดของการผลิตเหมืองแร่นั้น ๆ ซึ่งมาตรการเก็บเงินจากบริษัทลักษณะนี้เป็นการเพิ่มความรับผิดชอบของบริษัทเอกชนผู้ทำเหมืองแร่ล่วงหน้า

นอกจากนี้ Zimbabwe เป็นหนึ่งในองค์กรที่ปัจจุบันผลักดันการก่อตั้งศาลพิจารณาคดีสิ่งแวดล้อมแยกต่างหากออกมาจากแผนกคดีสิ่งแวดล้อมซึ่งศาลสูงเป็นผู้มีอำนาจพิจารณาคดี

หลังจากการพูดคุยแลกเปลี่ยน คลินิกกฎหมายได้พานักกฎหมายทั้งสองท่านสำรวจเขตเมืองเก่า หรือ คูเมืองเชียงใหม่ และ พาสำรวจดอยสุเทพเพื่อเป็นการสำรวจแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติของเมืองเชียงใหม่

นอกจากการพูดคุยศึกษาดูงานแล้วนักกฎหมายทั้งสองท่านได้เชิญอาจารย์ ดร.สงกรานต์ ป้องบุญจันทร์ ร่วมงาน  เสวนาซึ่งจะจัดในเดือนพฤศจิกายนนี้ เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ทางวิชาการและสถานการณ์สิ่งแวดล้อมระหว่างประเทศ

แหล่งอ้างอิง

เรียบเรียงโดย

กิจกรรมนักศึกษาอื่น ๆ